नारायणगाव (प्रतिनिधी)
कृषी विज्ञान केंद्र (केव्हीके), नारायणगाव येथे “केळी क्लस्टर विकास आणि निर्यातक्षम केळी उत्पादन तंत्रज्ञान” या विषयावर एक दिवसीय कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले होते. या कार्यशाळेत बोलताना, कृषी तंत्रज्ञान तज्ञ श्री. रुजित मेहेर यांनी आधुनिक केळी लागवडीत आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (एआय) आणि इंटरनेट ऑफ थिंग्ज (आयओटी) तंत्रज्ञानाच्या महत्त्वपूर्ण भूमिकेवर भाष्य केले.
श्री. मेहेर म्हणाले की, आधुनिक शेती पद्धतींचा अवलंब करून आणि एआय-आधारित सेन्सर तंत्रज्ञानाचा वापर करून शेतकरी जमिनीतील तापमान, आर्द्रता, सामू (pH) आणि विद्युत वाहकता यांसारख्या प्रमुख घटकांचे अचूक निरीक्षण करू शकतात. या डेटा-आधारित दृष्टिकोनमुळे खतांचे योग्य व्यवस्थापन, कीड आणि रोगांचे लवकर निदान व कार्यक्षम पाणी आणि पोषक अन्न व्यवस्थापन करणे शक्य होईल, ज्यामुळे उत्पादकता आणि गुणवत्ता दोन्ही वाढेल. एआय सेन्सर्स वापरून केलेले प्रगत कॅनोपी व्यवस्थापन, वनस्पतींचे तापमान, आर्द्रता, वाऱ्याचा वेग आणि सूर्यप्रकाश यांसारख्या महत्त्वाच्या हवामान घटकांचे रिअल-टाइममध्ये निरीक्षण करण्यास मदत करेल, ज्यामुळे वेळेवर पिकाचे व्यवस्थापन करणे शक्य होईल.
पुणे जिल्ह्यातील केळीची मागणी आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत सातत्याने वाढत असल्यामुळे शेतकऱ्यांमध्ये केळी लागवडीकडे कल वाढत आहे. एआय-आधारित सेन्सर्स बसवण्यासाठी अंदाजे रु. १५,००० ते रु. २०,००० प्रति एकर खर्च अपेक्षित आहे. सुरुवातीला हा खर्च गुंतवणूक म्हणून पाहिला पाहिजे, हे तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांना अचूक दैनंदिन सल्ला देईल व उत्पादन खर्च लक्षणीयरीत्या कमी करायला मदत करेल. हे तंत्रज्ञान सहज व रास्त किमतीत उपलब्ध होण्यासाठी, कृषी विज्ञान केंद्र, नारायणगाव आणि ETHX सॉफ्टकॉन प्रा. लि. लवकरच सामंजस्य करार (एमओयू) करणार आहे. श्री. मेहेर यांनी खात्री दिली की, केव्हीके प्लॅटफॉर्मद्वारे हे अत्याधुनिक तंत्रज्ञान मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध करून देण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत.
या कार्यशाळेचे आयोजन ग्रामोन्नती मंडळ कृषी विज्ञान केंद्र, नारायणगाव आणि आत्मा पुणे प्रकल्प, कृषी विभाग, महाराष्ट्र शासन यांच्या संयुक्त विद्यमाने करण्यात आले. या कार्यक्रमाला केव्हीके चेअरमन कृषीरत्न अनिलतात्या मेहेर, आत्मा पुणेचे प्रकल्प संचालक सूरज माडके; ग्रामोन्नती मंडळाचे अध्यक्ष सुजित खैरे,; संचालक ऋषिकेश मेहेर, अरविंद मेहेर; रत्नादीप भारविरकर; निलेश पाटे; , केव्हीकेचे वरिष्ठ शास्त्रज्ञ आणि प्रमुख डॉ. प्रशांत शेटे; एपीएमसी जुन्नरचे संचालक नबाजी घाडगे, माऊली खंडागळे, कृषी तंत्र अधिकारी श्री. प्रमोद बनकर; तालुका कृषी अधिकारी नंदू वाणी, सिद्धेश ढवळे, गणेश भोसले, प्रगतीशील शेतकरी शशिकांत थोरात, ऋतुपर्ण मेहेर, महेंद्र भोर, डेक्कन वैलीचे अजय बेल्हेकर आदी जुन्नर व आंबेगाव तालुक्यातील केळी उत्पादक शेतकरी, महिला शेतकरी, कृषि अधिकारी, कृषि विस्तार कर्मचारी मोठया संख्येने उपस्थित होते.
केव्हीकेचे चेअरमन कृषीरत्न अनिलतात्या मेहेर बोलताना म्हणाले कि, केळी पिकाचे लाग्डीचे उद्धीष्ट्ये साध्य करताना नर्सरी धारकांवर कृषी विभागाने लक्ष देणे अपेक्षित आहे. केळी पिकावर विशानुजन्य रोग मोठ्या प्रमाणात येत आहे. बाहेरील देशामध्ये या रोगांचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणावर असल्यामुळे भारतातील केळीला विदेशात मागणी जास्त आहे. या करिता केळीच्या रोपवाटिका व पुरवठा धारांकांवर ‘वायरस इंडेक्सिंग’ करण्याकरिता कायदेशीर बंधने घालून द्यावी अशी मागणी मेहेर यांनी केली.
प्रकल्प संचालक सुरज मडके यांनी सांगितले की, मा. जिल्हाधिकारी साहेब यांच्या मार्गदर्शनाखाली पुणे जिल्ह्यात ५ पिकांचे क्लस्टर उभारणार असून उत्तर पुणे जिल्ह्यात आंबा, केळी व स्ट्राबेरी या पिकांचा समावेश आहे. याकरिता पिअक्च्या मुल्यासाख्लीतील प्रत्येक घटक महत्वाचा आहे. यावेळी कृषी उत्पन्न बाजार समितीचे संचालक ज्ञानेश्वर खंडागळे यांनी मनोगत व्यक्त केले.
दरम्यान डेक्कन व्हॅली एफ.पी.सी चे संचालक सुनिल वामन यांनी निर्यातक्षम केळी उत्पादन व काढणीपश्चात तंत्रज्ञान कृषि अधिकारी गणेश भोसले यांनी केळी पिकासाठी कृषि विभागातील विविध योजना, कृषि विज्ञान केंद्राचे पिक संरक्षण विषयतज्ञ डॉ. दत्तात्रय गावडे यांनी केळी पिकातील किड व रोग व्यवस्थापन, उद्यानविद्या विषयतज्ञ भरत टेमकर यांनी केळी पिक उत्पादन वाढीची तंत्रे या विषयी उपस्थितांना मार्गदर्शन केले.
या कार्यक्रमादरम्यान, श्री. भरत टेमकर आणि डॉ. दत्तात्रय गावडे यांच्या ‘निर्यातक्षम केळी उत्पादन तंत्रज्ञान’ या पुस्तकाचे प्रकाशन मान्यवरांच्या हस्ते करण्यात आले. कार्यक्रमाची सुरुवात श्री. भरत टेमकर यांप्रस्तावना केली, सूत्रसंचालन श्री. राहुल घडगे यांनी केले आणि डॉ. प्रशांत शेते यांनी आभार प्रदर्शन केले. हा कार्यक्रम यशस्वी आयोजनासाठी डेक्कन वैली शेतकरी उत्पादक कंपनीचे विशेष सहकार्य लाभले.
